από την Χρυσαυγή Ατσιδάκου

Η ικανότητα της καλλιτεχνικής δημιουργίας παρατηρείται στον άνθρωπο πριν από τις λεκτικές δεξιότητες.

Τα παιδιά ζωγραφίζουν, χορεύουν, τραγουδούν και υποδύονται ρόλους πριν ακόμα μάθουν γραφή και ανάγνωση. Από αυτήν την άποψη ο άνθρωπος γεννιέται καλλιτέχνης και μέσω της φαντασίας δημιουργεί έναν δικό του κόσμο χρησιμοποιώντας τα υλικά που είναι διαθέσιμα στο εξωτερικό του περιβάλλον και εκφράζοντας τα συναισθήματα που περιγράφουν τον εσωτερικό του κόσμο.

Έτσι, η καλλιτεχνική έκφραση του παιδιού αποτελεί μια προσπάθεια μη-λεκτικής ή «συμβολικής» επικοινωνίας του με το περιβάλλον. Ο Albert Camus έχει περιγράψει εξάλλου τη δημιουργία ενός έργου τέχνης ως «εξομολόγηση». Καθώς το παιδί εισέρχεται στη διαδικασία της εκπαίδευσης και ως μετέπειτα ενήλικος στην διαδικασία της παραγωγής η καλλιτεχνική πλευρά του εαυτού υποχωρεί. Η φαντασία καθώς και το συναίσθημα παραχωρούν όλο και περισσότερο χώρο στη γνώση, η αξία της οποίας είναι αυτονόητη και αδιαμφισβήτητη.

Αξίζει όμως να προσπαθήσουμε να διαφυλάξουμε το χώρο στον οποίο αναπτύσσεται η φαντασία και μέσω αυτής εκφράζεται το συναίσθημα του παιδιού; Η απάντηση είναι θετική καθώς η επαφή ενός παιδιού με την Τέχνη έχει αναρίθμητα οφέλη και ουσιαστική συμβολή στην ανάπτυξη ενός ψυχικά υγιούς ανθρώπου. Ο Immanuel Kant αναφέρει πως «η τέχνη έχει τον ανιδιοτελή χαρακτήρα του παιδιού». Ως μια φυσική λειτουργία τρέφει τον άνθρωπο ψυχικά και λειτουργεί όπως η φυσική τροφή για το σώμα, βοηθώντας το παιδί να αναπτυχθεί σε πολλά θεμελιώδη επίπεδα.

  • Οξύνει το νου. Τα παιδιά που συμμετέχουν σε καλλιτεχνικές δραστηριότητες έχουν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο, ακόμα και σε μαθήματα που φαινομενικά δεν έχουν άμεση σχέση με την Τέχνη, όπως τα μαθηματικά ή η ιστορία. Μέσω της Τέχνης το παιδί εξασκείται στην παρατήρηση και την απόδοση νοήματος, αναπτύσσοντας την αίσθηση φαντασίας αλλά και την ικανότητα πρακτικής άσκησης στην επίλυση προβλημάτων.
  • Βοηθάει στην ανάπτυξη πολιτισμικής συνείδησης. Κατανοώντας πως κάθε έργο αποτελεί προσωπική ερμηνεία της πραγματικότητας, τα παιδιά αναπτύσσουν ισχυρότερες δεξιότητες κριτικής σκέψης, υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής ανοχής, αλλά και μεγαλύτερη ιστορική ενσυναίσθηση.
  • Ενισχύει την εφευρετικότητα, την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Για παράδειγμα, ένας θεατρικός μονόλογος θα δώσει στο παιδί την ευκαιρία να πειραματιστεί με διαφορετικούς τρόπους έκφρασης και δράσης αξιοποιώντας τα μέσα που διαθέτει. Για να δώσει μορφή σε έναν φανταστικό χαρακτήρα θα σκεφτεί τρόπους να συνδυάσει τη φωνή, τα χρώματα, και διάφορα άλλα εργαλεία. Τα παιδιά που εξασκούνται στη δημιουργική σκέψη και δράση θα μεταφέρουν τη δημιουργικότητα σε όλους τους τομείς της ενήλικης ζωής τους.
  • Ενισχύει την ικανότητα για συνεργασία. Μια ομάδα παιδιών που πραγματοποιεί μια θεατρική παράσταση, μια συναυλία ή μια έκθεση ζωγραφικής, αποκτά εμπειρία στην αξιοποίηση της δημιουργικότητας των μελών της και της αξιοποίησης όλων των καλλιτεχνικών και πρακτικών δεξιοτήτων για το καλύτερο αποτέλεσμα του κοινού τους στόχου.
  • Μαθαίνει στο παιδί να αναγνωρίζει και να εκφράζει σκέψεις και συναισθήματα, ενισχύοντας την αυτοεκτίμησή του αφού στην καλλιτεχνική έκφραση δεν υπάρχει σωστό και λάθος, παρά μόνο η αυθεντική αποτύπωση της έκφρασης.
  • Προσφέρει τη δυνατότητα στο παιδί να διευρύνει τις γνώσεις του σχετικά με διάφορα πεδία όπως η ιστορία, ο πολιτισμός ή ακόμα και η γεωγραφία. Το έργο ενός αγαπημένου θεατρικού συγγραφέα, ή η μουσική ενός αγαπημένου συνθέτη είναι μια θαυμάσια αφορμή για να μελετήσει παράλληλα τον τόπο καταγωγής του καλλιτέχνη, το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκε το συγκεκριμένο έργο και ενδεχομένως άλλους καλλιτέχνες που εμπνεύστηκαν από την αντίστοιχη μελέτη.
  • Το παιδί που έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει, να εκφράσει και να εξερευνήσει τη δημιουργικότητά του είναι ένα ψυχικά υγιές και χαρούμενο παιδί. Και ο δημιουργικός άνθρωπος είναι ευτυχισμένος άνθρωπος. Μπορεί να ανταποκριθεί στις δυσκολίες και να τα καταφέρει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.

 

Επιπλέον, πολλές σχετικές έρευνες αποδεικνύουν πως η ενασχόληση με την τέχνη συμβάλλει στην αντιμετώπιση του άγχους και των προβλημάτων ύπνου,  βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου, αυξάνει την ικανότητα συγκέντρωσης και την ψυχολογική ανθεκτικότητα. Πρόσφατη έρευνα του παν/ου Berkeley (2015) αναφέρει πως η επαφή του ανθρώπου με την Τέχνη ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και επιμηκύνει το προσδόκιμο ζωής.

Το πιο ευχάριστο είναι πως τα παιδιά βρίσκουν πάντα τον τρόπο να αναδείξουν την καλλιτεχνική πλευρά του εαυτού τους όταν τα ενθαρρύνουμε να εξερευνήσουν τη δημιουργικότητά τους. Κάθε παιδική δημιουργία είναι ένα έργο τέχνης στο μουσείο του κόσμου. Μην ξεχνάτε να την γιορτάζετε, το παιδί σας θα σας ευγνωμονεί!

 

Άννα Δοξαστάκη

M.A., M.A. Ψυχαναλυτικής Κατεύθυνσης Δραματοθεραπεύτρια, Κοινωνιολόγος

Founder of: ACT – Art Can Talk Dramatherapy

Ψυχοθεραπεία μέσω Τέχνης